Met het nieuwe kabinet hoop ik dat we de komende jaren politiek gezien in stabieler vaarwater terechtkomen. Tegelijkertijd zijn de (inter)nationale uitdagingen enorm. De wereldorde is aan het verschuiven, militaire dreigingen aan onze oostgrens nemen toe en in de rest van Europa, en ook in Nederland, hebben we te maken met complexe evenementen, crises en hybride dreigingen. Juist daarom is het noodzakelijk dat we goed samenwerken met de landen om ons heen en met de andere Europese lidstaten. Leren van elkaar. Bijstand leveren. Snel en veilig informatie uitwisselen.
Koen Simmers was hoofdbestuurder van de Nederlandse Politiebond en is tegenwoordig vanuit de NPB bestuurslid van EU.Pol (de Europese Federatie van Politiebonden). Hij is directeur van de EU.Pol Academy en daarnaast OS-C bij het CCB van de LX.
Praktisch en operationeel vind ik het nog steeds bijzonder dat iedereen zo ons land in kan rijden, terwijl wij in onze systemen niet altijd kunnen zien of iemand een strafblad heeft. Het zou voor ons werk relevant zijn om te weten of iemand bijvoorbeeld een zedendelinquent is, of vijftig woninginbraken op zijn naam heeft staan.
Tegelijkertijd lijkt het me allesbehalve wenselijk dat een aantal lidstaten van de Europese Unie zomaar toegang krijgt tot de gegevens van Nederlandse burgers. Niet alleen omdat niet elke staat even zorgvuldig met data omgaat, maar ook omdat de ICT-veiligheid elders mogelijk minder op orde is. Daarmee zou je als crimineel of statelijke actor via een omweg toch aan gevoelige informatie kunnen komen.
Dat maakt dit onderwerp zo ingewikkeld: kiezen we voor maximale praktische slagkracht, of voor optimale bescherming van onze eigen gegevens? Die balans is fragiel en vraagt om zorgvuldige, Europese afwegingen.
Weerbaarheid: meer dan een noodpakket
Binnen Europees en Nederlands bestuur ligt de nadruk internationaal gezien momenteel sterk op weerbaarheid. Dat gaat verder dan een noodpakket in huis hebben, wat ik overigens heel normaal vind; een ongeluk of ramp zit in een klein hoekje. Weerbaarheid gaat ook over voorbereid zijn op hybride en militaire dreigingen, én op natuurrampen. En dat vraagt om goede plannen.
Maar je hebt plannen en plannen. Ik ben, al zeg ik het zelf, goed in het schrijven van lange verhalen, uitgebreide berichten en gedetailleerde plannen. De praktijk leert alleen dat veel mensen na een halve A4 afhaken omdat het te diep of te omvangrijk wordt. De echte uitdaging is dus: hoe zorg je ervoor dat je als law enforcement organisatie goed voorbereid bent en solide plannen op papier zet, zónder dat ze in een la verdwijnen en niemand ze kent?
Die uitdaging geldt niet alleen voor onze organisatie, maar voor heel Europa. En het gaat niet alleen om operationele inzet. Ook randvoorwaarden en arbeidsvoorwaarden moeten helder zijn. Stel je voor: er gebeurt ergens een grootschalige crisis of ramp. Je moet komen werken omdat je onmisbaar bent. Je dienst duurt vier dagen. Je loopt extra risico en maakt extra kosten. Krijg je dan overuren? Kun je kosten declareren? Heb je daarna recht op herstel en rust? En wat als die crisis geen vier dagen duurt, maar een week of vier maanden of zelfs een jaar? Dat zijn de vragen waar wij ons als vakbonden op moeten voorbereiden, samen met werkgevers. Meedenken, vooruitdenken en afspraken maken vóórdat het mis gaat.
Europese verschillen, Europese lessen
Over deze thema’s ben ik eerder in gesprek gegaan met Europese collega’s en vakbondsvoorzitters. Dan realiseer je je hoe gezegend we in Nederland zijn met een Nationale Politie die elkaar intern en extern doorgaans goed weet te vinden. In veel andere landen zijn meerdere, opgesplitste politieorganisaties actief, waardoor het uitrollen van eenduidig, landelijk beleid enorm complex is.
Ik sprak voorzitters en collega’s uit landen die aangaven dat hybride en militaire dreigingen ‘niet voor de politie’ zouden zijn. Dat zou het domein zijn van het leger of de militaire politie. Als je zo in hokjes blijft denken, voorspel ik dat het fout gaat in een echte crisis. Een grootschalige stroomstoring die een half land plat legt, een overstroming of andere rampen kunnen immers het gevolg zijn van een hybride aanval, of in het uiterste geval van een militaire dreiging. Binnen Europese instituten en binnen EU.Pol, de federatie van politievakbonden waarbij ook de Nederlandse Politiebond is aangesloten, proberen we collega’s in de juiste mind set te krijgen. Niet om te angst te zaaien, maar om te inspireren en te motiveren om met weerbaarheid aan de slag te gaan.
Een stap naar voren
Als EU.Pol en met de EU.Pol Academy zetten we hierin bewust een stap naar voren. Tijdens een Europees overleg met onze leden heb ik een presentatie gegeven over weerbaarheid. Op woensdag 4 maart stond dit onderwerp ook op de agenda van het Europees Parlement, tijdens een grote bijeenkomst waar politie- en vakbondsmensen uit Nederland en andere lidstaten bij aansloten (zie openingsfoto en foto’s hierboven en hieronder).
Daarnaast volg ik momenteel samen met de president van EU.Pol een programma aan de University of Virginia. Gezien de recente ontwikkelingen in de Verenigde Staten, van geopolitieke thema’s tot interne spanningen, was ik aanvankelijk wat sceptisch. Maar eerlijk is eerlijk: ik heb hoop gekregen. Van lokale politiechefs tot grotere korpsleiders, adviseurs en sheriffs uit de VS en Canada doen mee. Actuele thema’s worden niet geschuwd, en er wordt open en transparant gesproken, bijvoorbeeld over het optreden van ICE.
Binnenkort bezoek ik samen met collega’s uit de VS, Canada, Duitsland, Portugal en Denemarken Krakau en Auschwitz-Birkenau. Niet uit historische interesse alleen, maar om te begrijpen hoe politieorganisaties in de Tweede Wereldoorlog ogenschijnlijk vlekkeloos konden verschuiven van loyaliteit aan volk en democratie naar gewelddadige, paramilitaire structuren.
Met die kennis willen we, samen alles doen om dat in Europa en de VS te voorkomen. Zodat politieorganisaties er zijn voor iedereen. Voor de burger. Voor de democratie. Misschien is het een druppel op een gloeiende plaat. Maar je moet ergens beginnen. En dit geeft mij oprecht moed en hoop.
Kennis delen en versterken
Al deze ervaringen bundelen we als EU.Pol in een driedaagse reeks webinars voor de (kader)leden van onze aangesloten organisaties. Thema’s als weerbaarheid, militaire dreiging en historische context komen daarin samen. Daarnaast halen we uit alle lidstaten verhalen en data op, zodat we binnen Europa goed en onderbouwd kunnen adviseren: richting de Europese Unie én richting werkgevers die soms net dat extra duwtje nodig hebben om zaken goed op orde te krijgen.Heb je hier interesse in? Er zijn nog plaatsen beschikbaar. Aanmelden kan via de NPB. Mail naar info@politiebond.nl (ter attentie van Koen Simmers).
Koen Simmers